Ripoti za Mapitio ya Sheria
Ripoti za Mapitio
11 Jun 2026
Ripoti ya Mapitio wa Sheria ya Serikali Mtandao Zanzibar
Ripoti hii ya Tume ya Kurekebisha Sheria Zanzibar inapitia Sheria ya Serikali Mtandao Zanzibar Nam. 12 ya mwaka 2019, kubainisha mapungufu ya kisheria na kiutendaji yanayozuia utekelezaji bora wa Serikali Mtandao. Inapendekeza kuimarishwa kwa chombo cha usimamizi, kuboreshwa kwa sheria na sera, kuimarishwa kwa miundombinu, usalama wa taarifa, huduma za kielektroniki na elimu kwa uwananchi.
Nyaraka hii ni Ripoti ya Mapitio ya Sheria ya Serikali Mtandao Zanzibar Nam. 12 ya mwaka 2019, Ripoti Nam. 4/2022, iliyoandaliwa na Tume ya Kurekebisha Sheria Zanzibar na kuwasilishwa Februari 2022 kwa Waziri anayehusika na Katiba, Sheria, Utumishi na Utawala Bora. Madhumuni ya ripoti ni kuchunguza utekelezaji wa Sheria hiyo, kubainisha mapungufu yake na kupendekeza marekebisho yatakayowezesha Serikali kutoa huduma za kielektroniki kwa ufanisi zaidi.
Ripoti inaeleza kuwa Sheria ya mwaka 2019 ilikusudiwa kurahisisha na kusimamia mawasiliano ya kimtandao kwa watumishi wa umma, taasisi za Serikali na jamii kwa ujumla. Hata hivyo, malengo hayo hayakufikiwa kikamilifu kutokana na mapungufu katika muundo, kazi, mamlaka na utawala wa Wakala wa Serikali Mtandao. Kutokana na hali hiyo, Tume ilifanya mapitio ili kupendekeza mfumo bora wa kisheria na kitaasisi wa kusimamia Serikali Mtandao Zanzibar.
Utafiti ulilenga kuweka utaratibu wa kisheria utakaowezesha taasisi za Serikali kuendesha shughuli zake kwa njia ya mtandao, kutoa huduma kwa haraka na kwa ufanisi, kupunguza urasimu, kuimarisha uwazi, kupunguza uwezekano wa rushwa na kuendeleza misingi ya utawala bora. Utafiti huo uliwashirikisha wadau kutoka taasisi za Serikali na binafsi, wataalamu wa TEHAMA, wanasheria, watoa huduma za mitandao na wananchi. Jumla ya washiriki 93 walihusishwa, wakiwemo wanawake 31 na wanaume 62.
Ripoti ilibaini changamoto mbalimbali, zikiwemo kutokuwepo kwa miongozo madhubuti ya utekelezaji, uelewa mdogo kuhusu Serikali Mtandao miongoni mwa wananchi na taasisi za Serikali, pamoja na kukosekana kwa mfumo thabiti wa kisheria wa kusimamia shughuli za Serikali Mtandao. Aidha, Wakala uliopo haukuwa na nguvu za kutosha za kisheria za kuzisimamia taasisi nyingine za Serikali.
Katika upande wa kisera, Tume inapendekeza Sera ya Serikali Mtandao ifanyiwe mapitio ili iweke mikakati ya kitaifa ya utoaji wa huduma za kielektroniki, utoaji wa elimu kwa wananchi, matumizi ya mikataba ya kielektroniki, saini za kidijitali, ushahidi wa kielektroniki na uwasilishaji wa nyaraka kwa njia za kielektroniki. Pia inapendekeza kuanzishwa kwa vituo vya wazi ambavyo wananchi wataweza kujifunza na kutumia huduma za Serikali Mtandao.
Katika upande wa kisheria, ripoti inapendekeza Wakala uliopo kuimarishwa na kuwa Mamlaka ya Serikali Mtandao, yenye nguvu za kisheria za kusimamia taasisi nyingine za Serikali. Sheria mpya au iliyorekebishwa inapaswa kushughulikia usalama wa mtandao, ulinzi wa taarifa, ununuzi na viwango vya vifaa vya TEHAMA, mikataba na saini za kielektroniki, ushahidi wa kidijitali, makosa ya mtandao, ushirikishwaji wa watu wenye mahitaji maalumu, malipo ya kielektroniki, kumbukumbu za kidijitali, uunganishaji wa mifumo na ulinzi wa taarifa binafsi.
Kwa upande wa kanuni, Tume inapendekeza Kanuni za utekelezaji zitungwe bila kuchelewa baada ya kupitishwa kwa Sheria, ili kufafanua masharti yake na kurahisisha utekelezaji. Kwa upande wa utendaji, inapendekeza kuandaliwa kwa mpango mkakati, kuwekwa kwa miundombinu ya mawasiliano nchini kote, kutolewa kwa mafunzo kwa watumishi, kutengwa kwa bajeti ya vifaa na mifumo, kutolewa kwa elimu kwa wananchi, kupanuliwa kwa matumizi ya nyaya za fiber-optic na kuunganishwa kwa mifumo ya taasisi mbalimbali ili iweze kubadilishana taarifa kwa urahisi.
Kwa ujumla, ripoti inahitimisha kuwa Serikali Mtandao ni muhimu na haiwezi kuepukika katika mazingira ya sasa ya kiteknolojia. Hata hivyo, mafanikio yake yanahitaji taasisi yenye mamlaka ya kutosha, wataalamu wenye uwezo, vifaa vya kisasa, miundombinu imara na fedha za kutosha ili kuhakikisha huduma za Serikali zinatolewa kwa wananchi kwa njia salama, endelevu na yenye ufanisi.
Ripoti inaeleza kuwa Sheria ya mwaka 2019 ilikusudiwa kurahisisha na kusimamia mawasiliano ya kimtandao kwa watumishi wa umma, taasisi za Serikali na jamii kwa ujumla. Hata hivyo, malengo hayo hayakufikiwa kikamilifu kutokana na mapungufu katika muundo, kazi, mamlaka na utawala wa Wakala wa Serikali Mtandao. Kutokana na hali hiyo, Tume ilifanya mapitio ili kupendekeza mfumo bora wa kisheria na kitaasisi wa kusimamia Serikali Mtandao Zanzibar.
Utafiti ulilenga kuweka utaratibu wa kisheria utakaowezesha taasisi za Serikali kuendesha shughuli zake kwa njia ya mtandao, kutoa huduma kwa haraka na kwa ufanisi, kupunguza urasimu, kuimarisha uwazi, kupunguza uwezekano wa rushwa na kuendeleza misingi ya utawala bora. Utafiti huo uliwashirikisha wadau kutoka taasisi za Serikali na binafsi, wataalamu wa TEHAMA, wanasheria, watoa huduma za mitandao na wananchi. Jumla ya washiriki 93 walihusishwa, wakiwemo wanawake 31 na wanaume 62.
Ripoti ilibaini changamoto mbalimbali, zikiwemo kutokuwepo kwa miongozo madhubuti ya utekelezaji, uelewa mdogo kuhusu Serikali Mtandao miongoni mwa wananchi na taasisi za Serikali, pamoja na kukosekana kwa mfumo thabiti wa kisheria wa kusimamia shughuli za Serikali Mtandao. Aidha, Wakala uliopo haukuwa na nguvu za kutosha za kisheria za kuzisimamia taasisi nyingine za Serikali.
Katika upande wa kisera, Tume inapendekeza Sera ya Serikali Mtandao ifanyiwe mapitio ili iweke mikakati ya kitaifa ya utoaji wa huduma za kielektroniki, utoaji wa elimu kwa wananchi, matumizi ya mikataba ya kielektroniki, saini za kidijitali, ushahidi wa kielektroniki na uwasilishaji wa nyaraka kwa njia za kielektroniki. Pia inapendekeza kuanzishwa kwa vituo vya wazi ambavyo wananchi wataweza kujifunza na kutumia huduma za Serikali Mtandao.
Katika upande wa kisheria, ripoti inapendekeza Wakala uliopo kuimarishwa na kuwa Mamlaka ya Serikali Mtandao, yenye nguvu za kisheria za kusimamia taasisi nyingine za Serikali. Sheria mpya au iliyorekebishwa inapaswa kushughulikia usalama wa mtandao, ulinzi wa taarifa, ununuzi na viwango vya vifaa vya TEHAMA, mikataba na saini za kielektroniki, ushahidi wa kidijitali, makosa ya mtandao, ushirikishwaji wa watu wenye mahitaji maalumu, malipo ya kielektroniki, kumbukumbu za kidijitali, uunganishaji wa mifumo na ulinzi wa taarifa binafsi.
Kwa upande wa kanuni, Tume inapendekeza Kanuni za utekelezaji zitungwe bila kuchelewa baada ya kupitishwa kwa Sheria, ili kufafanua masharti yake na kurahisisha utekelezaji. Kwa upande wa utendaji, inapendekeza kuandaliwa kwa mpango mkakati, kuwekwa kwa miundombinu ya mawasiliano nchini kote, kutolewa kwa mafunzo kwa watumishi, kutengwa kwa bajeti ya vifaa na mifumo, kutolewa kwa elimu kwa wananchi, kupanuliwa kwa matumizi ya nyaya za fiber-optic na kuunganishwa kwa mifumo ya taasisi mbalimbali ili iweze kubadilishana taarifa kwa urahisi.
Kwa ujumla, ripoti inahitimisha kuwa Serikali Mtandao ni muhimu na haiwezi kuepukika katika mazingira ya sasa ya kiteknolojia. Hata hivyo, mafanikio yake yanahitaji taasisi yenye mamlaka ya kutosha, wataalamu wenye uwezo, vifaa vya kisasa, miundombinu imara na fedha za kutosha ili kuhakikisha huduma za Serikali zinatolewa kwa wananchi kwa njia salama, endelevu na yenye ufanisi.